Uszkodzenia układu nerwowego bywają w dużej liczbie przypadków przyczyną przewlekłego inwalidztwa. Uszkodzenia te mogą być wynikiem chorób zapalnych, zwyrodnieniowych, urazów mechanicznych, a wreszcie mogą powstać jako skutek zmian chorobowych w naczyniach krwionośnych mózgu, na przykład w przebiegu miażdżycy tętnic. Większość chorób układu nerwowego pozostawia po sobie trwałe uszkodzenie tego układu, a jako konsekwencję -— niedowłady lub bezwłady (porażenia) mięśni, albo też inne uszkodzenia narządów ruchu człowieka. Z reguły choroby układu nerwowego ograniczają sprawność ruchową. Mogą poza tym prowadzić do upośledzenia innych ważnych dla życia czynności, takich jak na przykład oddychanie, połykanie, prawidłowe oddawanie stolca i moczu. Jest to, oczywiście, zupełnie zrozumiałe wobec faktu, że układ nerwowy jest właśnie centralnym ośrodkiem rządzącym czynnościami wszystkich innych narządów ciała i je koordynującym. Szereg chorób układu nerwowego ma charakter postępujący; z biegiem lat ograniczają one coraz bardziej ży- ciową sprawność dotkniętych nimi osób. Niestety są one w większości wciąż jeszcze nieuleczalne. Przykładami ta kich chorób są: stwardnienie rozsiane mózgu i rdzenia krę gowego, różnego rodzaju zaniki i dystrofie mięśniowe drżączka poraźna, czyli choroba Parkinsona. Osobną gru pę uszkodzeń układu nerwowego stanowią skutki urazów — np. złamań kości kręgosłupa, łub też mechanicznych ucisków mózgu lub rdzenia kręgowego przez rozwijające się guzy nowotworowe. Uszkodzenia te mogą prowadzić do różnego rodzaju porażeń, na przykład kończyn jednej strony ciała — ręki i nogi po tej samej stronie (mówimy wówczas o porażeniu połowiczym prawo- lub lewostron nym), bądź do porażeń obu górnych kończyn lub obu dol nych kończyn (czyli tzw. porażeń poprzecznych). Częstą postacią uszkodzeń układu nerwowego, zwłaszcza mózgu, są stany spowodowane wylewem krwi z na czyń mózgowych. Wylew taki niszczy część mózgu, zwy kle tę, która decyduje o sprawności ruchowej kończyn — bądź w jednej bądź w drugiej półkuli mózgowej. Docho dzi wówczas do porażeń albo niedowładów kończyn jed nej strony ciała, a więc jednocześnie ręki i nogi po stro nie prawej lub po stronie lewej. Właściwą przyczyną cho roby są tutaj najczęściej zmiany miażdżycowe (skleroty czne) tętnic oraz wysokie ciśnienie krwi. Sama tkanka mózgowa zostaje zatem uszkodzona dopiero pośrednio w konsekwencji pęknięcia naczynia i wylewu krwi. Również i ostre stany zapalne układu nerwowego mogą spowodować trwałe jego uszkodzenie z nieodwracalnymi skutkami na cale życie człowieka. Mam tu na myśli na przykład chorobę Heinego-Medina, czyli poliomyelitis zwaną też porażeniem dziecięcym. Po jej przebyciu mogą się wytworzyć porażenia mięśni, ich grup, całych koń czyn, a nawet tułowia. Innym przykładem ostrej choroby zapalnej tego typu jest zapalenie mózgu, czyli encephali- tis, czy nawet zapalenie opon mózgowych — z wytworze niem się rozległych zrostów.